"Ja nie jestem Miriam" Majgull Axelsson

Z założenia nie czytam książek o II wojnie światowej. Te wszytki powieści obozowe, albo mnie przytłaczają, albo bawią. Jednak są autorzy, dla których robię wyjątki niezależnie od tego, o czym piszą. Szwedzka pisarka, Majgull Axelsson swego czasu zachwyciła mnie swoim piórem (a szczególnie książką „Kwietniowa czarownica”).I właśnie ze względu na nazwisko na okładce, a nie temat, sięgnęłam po „Ja nie jestem Miriam”.

Tytułowa bohaterka obchodzi 85 urodziny. Wchodzimy do jej domu, gdzie spotykają się bliscy złożyć życzenia „babci”, ale mamy wrażenie, że ich relacje są zdystansowane i każdy żyje w swoich myślach. I Miriam, przy okazji swojej rocznicy, ucieka do wspomnień. Klatka z jej echami z przeszłości była szczelnie zamknięta. Obrazy tam schowane, nie dość, że są bolesne, to mogą kosztować kobietę życie. Nie przez to co zrobiła, a kim była. Miriam znajduje powierniczkę we wnuczce. Powiada jej historię swojego życia naznaczonego bólem i strachem. Strachem to, że ktoś odkryje, że w czasie transportu z jednego obozu koncentracyjnego do drugiego skradła tożsamość, że wcieliła się w kogoś innego, aby ratować życie. Jeszcze długo po wojnie Miriam nie mogła żadnym słowem, żadnym gestem pokazać kim jest naprawdę. Na każdym kroku widzi, że Romowie, a ona jest Romką, a nie Żydówką, są niemile widziani.

To, co tworzy Majgull Axelsson, to literatura piękna w każdym znaczeniu tego określenia. Niesamowity sposób, w jaki autorka podchodzi do tematu czaruje, zachwyca (aczkolwiek w tym przypadku nie od pierwszych stron) i boleśnie dotyka sedna sprawy. Jak już wspomniałam początek był nieco oporny. Dziwna dynamika (a właściwie jej brak) w relacjach rodzinnych nie pomogła wejść w tę historię, natomiast nieźle pokazała, jak człowiek zamyka się w swoich sprawach ignorując bliskich.

Kadry z życia Miriam to podróż naznaczona strachem. Obozowe doświadczenia i przemoc jaką doświadczyła główna bohaterka to jedno. Pomimo, że wiele już zostało powiedziane na ten temat, te obrazy ciągle szokują i bolą. I można powiedzieć, że przecież mamy tu „happy end” bo Miriam przeżyła, ale czy jest ona naprawdę „happy”. Kobieta nie może być sobą, a im bardziej nie może tym bardziej tęskni. Docenia szansę, którą dostała i życie jakie prowadzi. Ale jest ciągle czujna, bo wie jak łatwo sympatia dla „ocalałej” może przerodzić się w nienawiść.

Czy jestem zadowolona, że sięgnęłam po książkę spoza swojej strefy komfortu. Owszem. Chociaż autorka poniekąd ten komfort mi zapewniła, tworząc coś tak pomysłowego, emocjonalnego o mądrego. Aż się prosi, aby napisać, że powieść ta znowu robi się aktualna w kontekście dyskusji o migrantach. I ja, wbrew pozorom, w tę dyskusję nie chcę wchodzić. Chcę tylko zaznaczyć, że takie książki zostawiają pewne refleksje. Może nam się nie podobać czyjś sposób myślenia czy kultura, ale ten ktoś dalej pozostaje człowiekiem.

Czytaj więcej »

"Tajemnica klejnotu Nefertiti" Agnieszka Stelmaszyk

Swego czasu ciekawość archeologów rozpalał grobowiec Tutenchamona i jego tzw. klątwa. Jednak egipskie piramidy skrywają mnóstwo innych skarbów. Egipska przygoda Gardnerów i Ostrowskich zatytułowana jest „Tajemnica klejnotu Nefertiti”. Kto odkryje tajemnicę pięknej królowej? Łowcy skarbów nie próżnują. Kto pierwszy dotrze do starożytnych artefaktów?

Jakoś tak wyszło, że cykl „Kroniki Archeo” zaczęliśmy czytać niechronologicznie, a przygoda w Egipcie to właśnie pierwszy jego tom. Właściwie od niego powinno się zacząć wycieczkę po kolebkach różnych kultur, na jaką zaprasza nas Agnieszka Stelmaszyk. „Tajemnica klejnotu Nefertiti” świetnie pokazuje, co ten cykl oferuje. Bohaterowie szybko zastają wciągnięci w krąg wydarzeń. Będą musieli wykorzystać swoja wiedzę, jak i pomysłowość, aby przechytrzyć szabrowników.

Jak już wiecie (albo zaraz się dowiecie) „Kroniki Archeo” to akcja i sensacja połączone z porządną lekcją historii. Rodzice głównych bohaterów są archeologiami, dlatego dzieciaki maja łatwy dostęp do miejsc, do przedmiotów o wartości zarówno historycznej, jak i materialnej. A że są dociekliwi i lubią przygody szybko znajdują się w centrum wydarzeń.

Ciekawą postacią „Tajemnicy klejnotu Nefertiti” jest Cressida Finch. Nieco zafiksowana Egiptem, jak i swoim pieskiem angielska dama. Jej przodkowie byli zaangażowani w poszukiwania grobowca Tutenchamona (słyszeliście o hrabim Carnarvon?). Kobieta posiada pamiątki, wskazówki, ale trochę brakuje jej sił, aby prowadzić własne poszukiwania. Jej drogi krzyżują się z dzieciakami Gardnerów i Ostrowskich. A ci chęci i sił mają aż nadto.

Jak już wspominałam „Kroniki Arche” to też niebanalna lekcja historii. Nie dość, że fabuła krąży wokół historii starożytnego Egiptu, to autorka zadbała o liczne komentarze, do tekstu. Są to oddzielne fragmenty, które nie przerywają toku fabuły. Chcecie dowiedzieć się więcej o Wielkiej Piramidzie lub Sfinksie? Proszę bardzo. A może temat jest wam znany? Wtedy pomijacie fragment i dalej dajcie się ponieść przygodzie.

W mojej ocenie „Kroniki Archeo” to jeden z ciekawszych i bardziej wartościowych cyklów dla młodzieży. Oferuje wiedzę, przygodę, ale też promuje takie wartości jak przyjaźń i współpraca, a także uczciwość. Jest niebywale dynamiczny, dzięki czemu wciąga i fascynuje. Wierzę, że Agnieszka Stelmaszyk stworzyła coś ponadczasowego. Serię książek dla wielu pokoleń.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Alfred Wiewiór i bezcenny paw" Agnieszka Stelmaszyk

Czy macie swojego pupila? Kim jest i jak ma na imię? Czy kiedykolwiek się zgubił? Jakie podjęliście wtedy kroki? Pani Elżbieta Rosińska jest właścicielką pawia Edwarda. Kiedy zwierzak ginie, zwraca się o pomoc do detektywa Alfreda Wiewióra (100% wiewiórki). Chociaż zwraca się to nieadekwatne określenie. Kobieta żąda, aby wszystko rzucić i zacząć szukać jej bezcennego pawia. Twierdzi, że mógł uprowadzić go sąsiad, który skarżył się na hałasy, jakie robił ptak. Alfred mimo niechęci do klientki zaczyna szukać Edwarda. Podąża tropem pawich piór, a te zaprowadzą go znacznie dalej niż sąsiedzki płot.

„Alfred Wiewiór i bezcenny paw” to kryminał dla dzieci, w którym to leśne zwierzęta prowadzą śledztwo. Jak już wspominałam nasz znamienity detektyw jest wiewiórką, a pomagają mu dzik i jeż. Przyznacie, że to niebanalne trio. Natomiast skuteczne. Jeżeli ktoś ma znaleźć Edwarda to na pewno oni. Jednak i oni mają problemy w rozwiązaniu tej zagadki. Łapią trop, ale ten się zrywa. Trochę błądzą po omacku. Jednak się nie poddają. Tu chodzi o bezpieczeństwo Edwarda, ale też chyba trochę o ambicje.

Agnieszka Stelmaszyk chce chyba pokazać tą powieścią, że ważne są dobre stosunki z otoczeniem. Elżbieta Rosińska zadziera nosa. Nie liczy się z niczym i z nikim. Jej paw jest dość problematyczny dla sąsiadów (głównie z powodu hałasów), a właścicielka nie chce wprowadzić nawet drobnych zmian na jego wybiegu, żeby żyć w porozumieniu. Zachowuje się też dosyć obcesowo wobec detektywów, wręcz żądając, aby rzucili wszystko i szukali jej pawia. Ten morał jest nawet wyrażony wprost w zakończeniu, jednak czy koresponduje z morwami sprawcy? Wprawny czytelnik zapewne będzie się spodziewał takiej metamorfozy, ale czy jasno wynika ona z treści? Nie jestem tego pewna. Morał pojawia się nagle i chyba trochę dlatego, bo wypada, aby był.

Natomiast do fabuły książki nie mogę się przyczepić. Zwierzaki metodycznie i z zaangażowaniem prowadzą śledztwo. Co prawda niektóre tropy okazują się niewypałem, ale czasami i tak bywa, że pierwszy strzał nie okazuje się celny. Jednak kiedy pojawia się ten właściwy trop, Alfred bez wahania podąża za swoim instynktem i łączy kropki prowadzące do bezcennego pawia.

Do sięgnięcia po książkę „Alfred Wiewiór i bezcenny paw” zachęciło nas niebanalne trio detektywów. Ba, nawet niektóre postacie z tej opowieści są zdziwione, kiedy widzą gadające zwierzęta. Przyznam, że liczyłam na nieco więcej szaleństwa, ale może dobrze, że nie przeważył ono nad śledztwem, które powinno być sercem powieści kryminalnej. A do tego bohaterowie się przyłożyli.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Weavingshaw" Heba Al-Wasity

Jaką wartość mogą mieć sekrety? Ogromną. Święty Ciszy potrafi dużo zapłacić za te najmroczniejsze. Po co ten wpływowy człowiek kolekcjonuje tajemnice? Tego nikt nie wie, ale ludzie ustawiają się w kolejkach, aby je sprzedać za kilka złotych monet. Do drzwi Świętego puka też Leena. Jej brat jest bardzo chory, a lekarstwo niewyobrażalnie drogie. Dziewczyna postanawia przehandlować swój sekret za zdrowie najbliżej jej osoby. Jednak okazuje się niezwykle przydatna dla Świętego Ciszy. Ten składa jej propozycję nie do odrzucenia. Na szali jest jej życie. Mroczny magnat i dziewczyna z nizin społecznych zaczynają szukać ducha Percivala Avona. Ostatniego ze znamienitego rodu, który kiedyś zamieszkiwał Weavingshaw.

Heba Al-Wasity oddała w ręce czytelników raczej mroczne romantasy. Osadzone w bezwzględnym świecie, z przerażającymi tajemnicami. Autorka posuwa się nawet do inspiracji horrorem i wprowadza do swojej powieści demony i czarną magię. Jest to naprawdę intrygujące widowisko, szczególnie że Al-Wasity rewelacyjnie zaplanowała zwroty akcji. Fabuła bardzo mi się podoba, aczkolwiek uważam, iż budowanie relacji pomiędzy Świętym i Leeną odbiera powieści trochę pierwiastka „dark”. Generalnie co kto lubi. Miłośnicy tego rodzaju powieści na pewno będą się ekscytować fascynacją, która subtelnie rodzi się na kolejnych stronach. Jednak mnie cały czas siedziało w głowie, że Święty w początkowej fazie powieści mógłby być bardziej demoniczny, że nie do końca czuję, skąd wzięła się nienawiść, obrzydzenie, nieufność, jakie dziewczyna czuła wobec niego. Teoretycznie tak powinno być, ale autorka dała za mało dowodów na jego wyrachowanie i okrucieństwo.

Przez pryzmat powieści „Weavingshaw” widać, że kwestie pochodzenia są bliskie autorce. Jak możemy przeczytać posłowiu pochodzi ona z Libii, ale dorastała w Kanadzie. Czytając jej książce pośrednio śledzimy konflikt pomiędzy Morlandem i Algaraanem. Jest to świat pełen nierówności społecznych. Nie ma klasy średniej. Są albo biedni, albo bogaci. Arystokracja próbuje utrzymać się u władzy ale coraz bardziej narastają rewolucyjne nastroje. Leena jest uchodźczynią. Czuje się obco w miejscu, w którym żyje, ale docenia, że jako tako się urządzili. Kiedy – za sprawą Świętego – zaczyna mieć kontakty z arystokratami, dziwi się, jak bardzo przywiązują oni wagę do dziedzictwa, ile się w stanie dla niego poświęcić.

Jak oceniam „Weavingshaw”? Mogę z czystym sumieniem napisać, że to udana powieść. Za sprawą Leeny jest tu mocny pierwiastek kobiecy. Autorka też dużo uwagi poświęciła budowaniu relacji pomiędzy głównymi bohaterami. Dlatego zaryzykuję stwierdzenie, że jest to powieść raczej dla pań. Oczywiście jeżeli mamy tu panów, fanów romantasy to też jak najbardziej zachęcam do przeczytania. Demoniczne akcenty, jak i rodowa tajemnica, a także samo Weavingshaw, czyli przeklęty dwór na odludziu to bardzo mocne akcenty, które ożywiają powieść. Wspomnieć trzeba też o kwestiach pochodzenia, które są tak bliskie autorce. Bardzo naturalnie wykorzystała świat powieści, aby o nich napisać.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Czymże jest mężczyzna bez wąsów" Ante Tomić

Kto zagląda do mnie od czasu do czasu, wie że książki Ante Tomicia oczarowały mnie od pierwszego spotkania w Dolinie Poskoków. Ten chorwacki pisarz to wyborny satyryk i – jak na satyryka przystało – obserwator. W powieści „Czymże jest mężczyzna bez wąsów” zaprasza nas do Smiljeva. Co tam jest takiego wyjątkowego? Smiljevo to wioska, jak każda inna – z pijaczkami pod sklepem, wioskowym głupkiem, młodym, wystraszonym księdzem, tą sąsiadką, która korzysta z życia, sąsiadem dorobkiewiczem, a przede wszystkim wioskowymi ploteczkami i mądrościami – ale Tomić przygląda się jej wyjątkowo uważnie.

Na pierwszy rzut oka nie jest tak łatwo sprecyzować tematykę książki „Czymże jest mężczyzna bez wąsów”. Trochę wygląda to tak, jak by autor wpuścił nas do Siljeva i zostawił akcję swojemu biegowi, a my podglądamy rożne sytuacje i co bardziej interesujących mieszkańców wioski. Wyłania się z tego cały wachlarz ludzkich problemów. Jednak czytając Tomicia mamy wrażenie, że Chorwaci się problemom nie poddają, a hardo stawiają nim czoła. Czasami lepiej czasami gorzej. Być może nieco impulsywnie, spontanicznie. Co ciekawe Smiljevo ma dużo tolerancji dla swoich mieszkańców. Bierze ich takich jaki są i kibicuje im w ich sukcesach i niepotknięcie.

Wiecie za co lubię tego autora? Z jednej strony pisze wyborne komedie, ale z drugiej nie śmieje się ze swoich bohaterów. Szanuje ich i traktuje na serio. I to jest sekret jego sukcesu. I to jest sposób w jaki odkrywa ich dobre cechy i przywary. Pokazuje ludzi takimi jacy są, nie stroniąc od absurdu, który delikatnie podkreśla to, co dana postać ma reprezentować. I my się wybornie bawimy czytając książki Tomicia. Pewnie nie jeden raz nawet głośno się zaśmiejemy, ale w głębi duszy pomyślimy sobie, że w jego prozie jest dużo prawdy.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Niesamowite pokolenie" Jonathan Haidt, Catherine Price

Internet miał być bramą na świat. Miał gwarantować nieorganiczny dostęp do wiedzy, a także możliwości budowania i utrzymywania kontaktów. Brzmi pięknie, prawda? Jednak okazał się też ogromnym wyzwaniem związanym z dezinformacją, zagrożeniem dla prywatności plagą uzależnień, oszustw i samotności. Trudno sobie wyobrazić funkcjonowanie bez niego. Zresztą dlaczego mamy rezygnować z narzędzia, która jednak bardzo ułatwia życie i które jest dostępne na wyciągniecie ręki. Wystarczy odpalić swojego smartfona. Jonathan Haidt i Catherine Price napisali publikację skierowaną do młodych ludzi pt. „Niesamowite pokolenie” mówiącym tym, jak być wolnym w dobie smartfonów.

Książka ma charakter przewodnika przeplatanego komiksowymi scenkami o tym, jak atrakcyjne może być życie, kiedy odkleimy nos od ekranu. Generalnie autorzy przekazują dobre treści zachęcając do rozważnego korzystania z Internetu. Do zrobienia sobie z niego narzędzia, ale nie zostania jego niewolnikiem. I ja się jak najbardziej z nimi zgadzam. Zastanawia mnie jednak, czy ten przekaz jest atrakcyjny dla młodych ludzi.

Kiedy ja byłam w szkole urządzano nam ciągłe pogadanki, na temat szkodliwości narkotyków i dilerów, którzy pierwszą działkę oferują za darmo, aby nas uzależnić. Szczerze mówiąc bawiły nas one. Czytając „Niesamowite pokolenie” od razu mi się przypomniały. Autorom nie udał się uniknąć strasząco-mentorskiego tonu. Co prawda niektóre informacje mogą dać do myślenia. Jak chociażby to, dlaczego socialmediowi potentaci nie pozwalają korzystać ze swoich produktów własnym dzieciom. Ale, czy są one wystarczająco mocne? Czy trafią do młodego człowieka, który chce być częścią grupy i interesuje go najbliższy kolega, a nie jakiś tam John z Ameryki?

No właśnie. Tu pojawia nam się kolejna kwestia. Autorzy zachęcają czytelników do zostania rebeliantami. Do świadomego przeciwstawiania się. A ja się zastanawiam czy taki młody człowiek chce takim rebeliantem zostać. Bunt może być atrakcyjny, ale bunt do jakiego zachęcają Haidt i Price wymaga dużo siły i samozaparcia, bo wyróżni z grupy rówieśniczej, a taki młody człowiek zazwyczaj chce w nią wsiąknąć. Powiedz mu, że ma zrezygnować ze smartfona, skro już przedszkolaki marzą o tym narzędziu. Wyśmieje nas. Znam historię chłopca wychowywanego 100% analogowo i ma on duże problemy w nienarywaniu relacji. Zwyczajnie nie wie, o czym rozmawiają jego rówieśnicy.

Oczywiście bardzo cenne są tu informacje o technikach szpiegowania i uzależniania – chociaż autorzy mogli je opisać bardziej szczegółowo. To jest faktycznie coś, co tę iskierkę buntu może wzniecić. Bo argument, że ktoś nas bezczelnie wykorzystuje właśnie taki opór wywołuje. Jeżeli dzięki niemu młody człowiek narzuci sobie pewne ograniczenia – np. limity korzystania z internetowych aplikacji – to już super. Super jeżeli zrobi to sam. Będzie to jego wybór, a nie zasada narzucona przez rodziców. I to właśnie będzie bunt przeciwko systemowi.

Jeszcze kilka słów o komiksowych scenkach, w który pokładałam duże nadzieje, ale... Komiks ma pokazać, ile cudownych rzeczy można na robić niezależnie do smartfona, jak można się dzięki temu rozwijać i jak silne relacje buduje się dzięki tym aktywnościom. Miał pokazać, że można inaczej i że to inaczej jest fajne. Niestety te scenki są chaotyczne, wyrwane z kontekstu. Przekaż może jest i jasny, ale ciężko się w nie zaangażować. Jeżeli ktoś może polecić komiks o podobnej tematyce, ale jako jednolitą historię, będę wdzięczna. Historia z „Niesamowitego pokolenia” się rwie i nie angażuje. A szkoda, bo mogłaby być bardzo inspirująca.

Książka jak najbardziej potrzebna, ale czy na pewno w takiej formule. Droga jest dobra, ale chyba trochę nużąca dla młodego człowieka. Autorzy chcą ostrzec, chcą edukować i ja to doceniam. Jednak to pokolenie – bardzo przebodźcowane pokolenie – potrzebuje więcej finezji, pomysłowości. Nie jest łatwo zdobyć ich uwagę. Dlatego podkreślam, że książka zawiera dobre treści, jednak trzeba się trochę nagimnastykować, aby je przemycić. Dobrym posunięciem jest próba zaskoczenia, zszokowania informacją, że jesteśmy perfidnie wykorzystywani. To może wzniecić iskierkę buntu. Jednak – jak to się mówi – do tanga trzeba dwojga, a do rewolucji?

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Ścigając płomienie" Magdalena Artomska-Białobrzeska

 Wiecie, dlaczego nie lubię czytać romansów? Bo zazwyczaj postacie kobiecie są naiwne i głupiutkie, a mnie to boli. Ale w powieści „Ścigając płomienie” Magdaleny Artomskiej-Białobrzeskiej mamy inteligentną, ambitną bohaterkę, która utknęła w swoim życiu. Inga jest specjalistką od PR. Z zaangażowaniem podchodzi do swojej pracy i szanuje pieniądze, w przeciwieństwie do partnera, artysty, któremu niewiele w życiu wyszło. Czy to pasmo sukcesów Ingi i niepowodzeń Daniela było zarzewiem ich nienawiści? Bo trudno powiedzieć, żeby siebie lubili, o miłości nawet nie wspomnę. Inga nie wytrzymuje kolejnej kłótni. Psychicznie zmęczona chłopakiem, a fizycznie nadmiarem obowiązków wyjeżdża na Warmię. Chce odetchnąć i popracować w miłych okolicznościach przyrody. Tam spotyka Patryka, mężczyznę w którym kiedyś się podkochiwała. Dawne uczucia ożywają, szczególnie że Inga też nie była mu obojętna. Jednak pewne tajemnice nie pozwalają im w spokoju cieszyć się sobą. Tajemnice, które mogą nawet kosztować życie.

Artomska-Białobrzeska łączy w tej powieści elementy obyczajowe i sensacyjne. Co ciekawe (i ważne) nie jest to – tak ostatnio popularny – romans gangsterski. Ta sensacja wynika z profesji Patryka, który pracuje w służbach mundurowych, grupie realizacyjnej – czyli bierze udział w akcjach największego ryzyka. Jedno z jego zadań splata z życiem Ingi. I tak bohaterowie od sielanki, radości towarzyszącej spotkaniu i odbudowywania starych uczuć, wpadają w wir niebezpiecznych wydarzeń.

Jest to też oczywiście opowieść o ponownym spotkaniu, o drugiej szansie, ale także konsekwencjach swoich wyborów i walce o niezależność. Artomska-Białobrzeska kreuje świetnych wyrazistych bohaterów. Postacie ciekawe, kompletne, bo dźwigające na barkach cały ciężar przeszłości. Przeszłości, która sprawiła, że są w takim, a nie innym punkcie. Przeszłości, do której trzeba wrócić, aby wybrać dalszy kierunek marszu przez życie.

Autorka zadbała o tę książkę. Emocje i dramatyzm dawkowane są w porządnych porcjach. Jeżeli chodzi o styl, jest całkiem dobrze, chociaż dostrzegam tu drobne kanty i maniery charakterystyczne dla autorek książek o miłości. Chociażby to, że suknie balowe w powieściach historycznych nie są opisywane tak szczegółowo, jak jeansy, które zakłada na siebie bohater romansu. Aczkolwiek Artomska-Białobrzeska nie przesadza. Mam wrażenie, że raczej ulega pewnym trendom. A przy tym uważam, ze powinna o nich zapomnieć i spróbować wyróżnić się wśród autorek powieści o miłości. Ma do tego predyspozycje.

W „Ścigając płomienie” świetnie zrealizowano motyw drugiej szansy pomysłowo ożywiając go wątkiem sensacyjnym. Romans przy, którym trudno się nudzić, bo bohaterowie szybko zostają porwani przez prąd wydarzeń. Towarzyszy temu mnóstwo emocji, ale też walki. Czy uda im się ją wygrać?

Książka z Klubu Recenzenta serwisu nakanapie.pl.

Czytaj więcej »

"Emi i Tajny Klub Superdziewczyn. Akcje w wakacje" Agnieszka Mielech

Wakacje to błogi czas dla dzieciaków. Nie trzeba rano wstawać i można legalnie się ponudzić. Ale Emi i inni członkowie Tajnego Klubu Superdziewczyn nie lubią się nudzić. Oni lubią, jak coś się dzieje. Lubią akcje. Mówię tym, bo chciałam wam opowiedzieć o wakacyjnym tomie przygód Emi i jej przyjaciół pt. „Akcje w wakacje”. A może – zanim zaczniemy rozmawiać o książce – ktoś chciałby podzielić się jakąś wakacyjną akcją?

Agnieszka Mielech przywołała tą książką wspomnienia wakacji u babci. Bo właśnie do Żabiego Rogu, gdzie mieszka babcia Emi, wyjeżdża paczka przyjaciół. Czeka tam na nich domowe jedzenie, świeże powietrze i mnóstwo możliwości. Bo te dzieciaki potrafią bawić się „analogowo”, jak to kiedyś nazwała moja znajoma. Szwędają się po okolicy i zawsze znajdą sobie jakieś zajęcie. Trafia im się też sprawa kryminalna. W lokalnej bibliotece giną książki. Tajny Klub Superdziewczyn jest w swoim żywiole. Bierze sobie za punkt honoru, aby dowiedzieć się, kto jest złodziejaszkiem.

Cudowna książka. Mielech piękne opisuje wakacyjną beztroskę, ale też uatrakcyjnia ją detektywistycznym wyzwaniem. Członkom Tajnego Klubu Superdziewczyn zajęcia same pchają się do rąk. Mają głowy pełne pomysłów i tak cieszy ich ich realizacja. Szanują się i potrafią współpracować. Pozazdrościć takiej paczki.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Listonosz" David Brin

Czy bohater musi być herosem? Czy tylko siłą można odbudować świat? David Brin główną postacią powieści „Listonosz” czyni humanistę. Gordon wędruje przez zniszczony po atomowej katastrofie świat i szuka schronienia w zamian za historie. Pewnego dnia zostaje napadnięty. Zrozpaczony podąża za zbirami, aby odzyskać swoje rzeczy, ale gubi ich ślad. Za to znajduje starą pocztową furgonetkę, a w niej kurtkę listonosza i worek listów. Początkowo kurtka ma dawać mu po prostu ciepło, ale okazuje się, że mundur ciągle budzi szacunek, a Gordon z obwoźnego bajarza staje się symbolem odrodzenia Stanów Zjednoczonych.

Ta powieść to niewątpliwie postapo, ale wyjątkowo sentymentalne postspo. I tu nie chodzi o wspomnienia, bo bohaterowie pogodzili się, że starego porządku już nie ma. Żyją w skupiskach, nieco przerażeni, ale pogodzeni z tym jak teraz wygląda świat. I wtedy do bram puka Gordon w urzędowej kurtce, który „Sprzedawał nadzieję w zamian za prowiant i nocleg”¹ Czy Gordon jest kłamcą? Odpowiem tak. Nie planował on stworzenia mitu listonosza. To ludzi nadali mu tę rangę, a on nie miał śmiałości niszczyć nadziei, jaką niosło poczucie powrotu do normalności i uporządkowanych struktur. Oni nie chcieli prawdy. Natomiast Gordon zręcznie ten mit podsycał. Potrafił żonglować kłamstwami tak, aby każdy usłyszał to co chce. I tak stał się symbolem. Dobrym symbolem. Jednak to nie tylko laty, ale też brzemię.

Powieść „Listonosz” pierwszy raz została wydana w 1985 roku. Mam tu więc poważną czterdziestolatkę. I to jest waśnie dobra, dojrzała książka. Spokojna, zrównoważona, której fabuła płynie w swoim tempie. Brin zaprasza nas na wycieczkę po jałowych, poatomowych Stanach Zjednoczonych. Wyciska kwintesencje postapokaliptycznego klimatu i jego specyficzne poczucie zagrożenia. Następnie buduje mit listonosza, pokazując jak ludzie chętnie łapią się symboli, aby stworzyć namiastkę normalności. Czy będzie to wystarczający motyw do zrywu? Czy uda się przejść od pięknych słówek do czynów?

Zauważyłam, że im jestem starsza, tym coraz bardziej oddalam się od literatury akcji i lepiej odnajduję się w takich spokojnych klimatycznych książkach jak właśnie „Listonosz” Brina. Pełna napięcia, niebezpieczna wędrówka przez nieprzewidywalny teren. Pukanie od osady do osady i kolejne kłamstwa podyktowane i wolą przetrwania, ale też radością z nadziei jakie one dają. Przy okazji powieści „Karawele” zastanawiałam się nad narodowymi mitami i tym, że są często budowane na kłamstwach. Zadałam pytanie, czy my potrzebujemy prawdy, a może wystarczą nam te łaskoczące nasze ego bajeczki. Podobny problem porusza Brin w „Listonoszu”. Ci ludzie też potrzebują mitu, aby wierzyć, że wszystko będzie dobrze.

1 David Brin, „Listonosz”, przeł. Michał Jakuszewski, wyd. Zysk i s-ka, Poznań 2026, s. 116.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Nie dotykaj mnie" Andrea Camilleri

Ucieczka czy zaginięcie? - zastanawia się komisarz Maurizi badając sprawę zniknięcia Laury Garaudo. Zresztą nawet jej mąż, pomimo iż sam zgłosił fakt nieobecności żony, wątpi, aby stało się jej coś złego. Laura po prostu taka jest. Jaka? To właśnie próbuje zrozumieć Maurizi. Zrozumieć tę kobietę i jej motywy. Zemsta porzuconego kochanka, fanaberia wrażliwej artystki, marketing wa zagrywka, a może jeszcze coś innego sprawiło, że pani Garaudo zniknęła? Andrea Camilleri próbuje zgłębić osobowość tej bohaterki w powieści quasi kryminalnej pt. „Nie dotykaj mnie”.

Laurę Garaudo poznajemy przy pomocy jej bliskich, osób które ją znały. Jednak czy znały ją dobrze? W formule jaką obrał Camilleri nie chodzi o prawdę, a wrażenia. Listy, wiadomości, rozmowy – z takich puzzli komisarz Maurizi próbuje złożyć obraz laury Gauaudo. Sama zainteresowana na kartach tej powieści się nie pojawia. Nie może skomentować, wyprostować słów znajomych, obronić się. Przez pryzmat tych wspomnień i opinii, Maurizi próbuje zrozumieć, co mogło się stać. Nie można powiedzieć, że w tej powieści chodzi o prawdę. Raczej chodzi o wrażenia, bo na tych wrażeniach opiera się śledztwo. A finał dalej pozostawia nas w sferze wrażeń. Wyrabiamy sobie opinię na temat Laury i znając zakończenie analizujemy, czy była ona trafna.

Ja uwielbiam psychologiczny akcent w książkach. Camilleri korzysta z niego w nieoczywisty sposób. W klasycznej formule element śledztwa przeplatany byłby myślami samej Laury. Opowiadałaby nam o tym, czy jest szczęśliwa, czy nie. Ale włoskiego autora to kompletnie nie interesuje. Laura jest jak rzeźba, którą wszyscy oceniają i dzielą się swoimi wrażeniami. To skojarzenie z rzeźbą jest nieprzypadkowe, bo świat sztuki jest mocno obecny na kartach tej powieści. Zarówno literatura, jak i malarstwo. Czy dlatego Camilleri wybrał pryzmat widza?

Szczerze polecam wam powieść „Nie dotykaj mnie”. Zdecydowanie wyróżnia się na tle popowych powieści. To nie jest kolejna książka, którą przeczytamy i o niej zapomnimy. Zapamiętamy ją przez jej oryginalności, ale też przez zaangażowanie, jakie autor pośredni na nas wymusza. Wcześniej pisałam, że my Laurę oceniamy, a to znaczy, że myślimy o niej. Jak długo będziesz o niej myśleć?

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Ktoś tu kręci" Adam Mirek

O matko, zaginęła Coco Rico. Powiecie, że to tylko kura, a kury ciągle gdzieś łażą. Ale jej opiekun Florek dostaje list z żądaniami. Wygląda na to, że Coco Rico została... PORWANA. Aż mnie dreszcze przeszły, jak napisałam to słowo. Florek razem ze swoimi asystentami – Ludką i Tobą czytelniku – wypatrują śladów i wskazówek. Ponieważ są naukowcami ich bystrym oczom nic nie umknie.

Przygoda naukowo-detektywistyczna – o czymś takim chyba jeszcze nie pisałam. „Ktoś tu kręci” Adama Mirka to naprawdę ciekawe przedsięwzięcie. Napisać, że autor zręcznie łączy elementy przygody, kryminału i nauki to jak nic nie napisać. On jest w tym mistrzem. Napisał świetną, nieco szaloną historię, której sercem jest... kura. Już to świadczy o niebanalnym poczuciu humoru. Ale to zaciekawia. Zdradzę wam, ze moje dzieci kompletnie olały tytuł tej książki i nazywają ją „Coco Rico”, tak jak nazywa się porwana bohaterka. To o czymś świadczy.

Próbując odnaleźć asystentkę naukowcy stają przed różnymi wyzwaniami, a przy okazji wiele się dowiadują. Chociażby taka scena kiedy trafiają w ręce teatralnych charakteryzatorek jest dobrym momentem, aby opowiedzieć o kosmetykach i ich skaldach. Ale, co jest najważniejsze, nic na siłę. Mirek wtrąca te – czasami nawet długie – serie naukowych ciekawostek bardzo naturalnie. Widać tu świetny plan fabuły, która ma nie tylko bawić i intrygować, która jest nie tylko kryminalną intrygą, ale też ma uczyć, ma być sceną dla wiedzy i eksperymentów. Ma pokazać, że chemia – tak nie lubiana przez wielu jako przedmiot szkolny – nas otacza, jest fascynująca i nie taka straszna.

Wspomnieć muszę, że Mirek zastosował bardzo dziwną narrację chcąc jeszcze bardziej wciągnąć czytelnika w akcję. Z pozoru jest to tradycyjna narracja trzecioosobowa. Narrator po prostu relacjonuje to co robią bohaterowie. Jednak autor uczynił z czytelnika jednym z bohaterów i mówi o nim tak jakby tu i teraz uczestniczył w wydarzeniach, np. „Przypominasz sobie rzymskie cyfry.”¹. Taka formuła świetnie sprawdzała się w „Bebechach” - innej książce tego autora – gdzie odkrywamy własny organizm. Tu jest trochę dziwnie. Florek zrobił, Ludka zrobiła, ty zrobiłeś. Ta nagła zmiana osoby w trakcie czytania była dla mnie nieco niekomfortowa. Bardziej przeszkadzała niż angażowała. Zresztą ta powieść sama w sobie jest tak angażująca i dynamiczna, że dodatkowe triki nie są jej potrzebne.

Udana książka. Mirek pisze w zabawnej konwencji, a młodzi czytelnicy to lubią. Lubią zabawę i cieszy ich wszystko, co tę zabawę oferuje. W „Ktoś tu kręci” autor łączy zabawę z nauką. Bardzo ciekawie opowiada o chemii. Zachęca do odkrywania i eksperymentowania. A czasami nawet otwiera oczy. Jest to powieść obszerna, jak na standardy literatury dziecięcej, ale nie sposób się przy niej nudzić.

1 Adam Mirek, "Ktoś tu kręci", wyd. Znak emotikon, Kraków 2026, s. 286.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Frankenstein" Mary Shelley

Każdy zna, ale kto tak naprawdę czytał? Popkultura rozsławiła postać Frankensteina do tego stopnia, że żyje on w nas bardziej jako wyobrażenie, czy filmowy twór. Ja, za sprawą prezentu – pięknego wydania tej książki z barwionymi brzegami, zajrzałam do pierwowzoru, czyli powieści autorstwa Mary Shelley. Jaka ona jest? Jaki jest „prawdziwy” Frankenstein?

„(…) upiorne studium ludzkiego egoizmu”¹ czytamy w opisie na okładce. Kiedy Wiktor Frankenstein zostaje uratowany przed utonięciem i zamarznięciem w lodowatej wodzie, zaczyna snuć swoją opowieść. Opowieść człowieka zafascynowanego nauką i pragnącego dokonać czegoś wielkiego. Człowieka, który swoja wizję przekształcił w czyny, który ją ożywił. Dosłownie. Tylko efekty jego pracy go przeraziły. Stworzył istotę brzydką, straszną, śmierdzącą śmiercią. Monstrum. Nie chce mieć z nim do czynienia. Stwór zostaje sam i – ucząc się od ludzi – złem za za zło płaci.

Trochę tak jest, że ten klasyczny horror nie przeraża nas jak współczesne prace. Swego czasu z entuzjazmem sięgnęłam po opowiadania Poego i trochę się od nich „odbiłam”. Ale „Frankenstein” pozytywnie mnie zaskoczył. Może dlatego, że ja bardzo lubię psychologię w literaturze, a tu tych zagadnień moralnych Mary Shelley trochę przemyciła. Pytania o naturę człowieka, o baranie odpowiedzialności – to dwie najważniejsze kwestie. W filozoficznej dyskusji, czy człowiek jest z natury dobry czy zły zajmuje ciekawe stanowisko. Bo istota stworzona przez Wiktora Frankensteina pragnie miłości i zrozumienia. Ona nie jest potworem. To ludzie czynią z niej potwora swoim strachem i powierzchowną oceną. Ten potwór nie powstaje w momencie ożywienia, tylko później, kiedy zostaje odtrącony.

„Frankenstein” Mary Shelley zajmuje zasłużone miejsce w kanonie literatury grozy. Ba, to właściwe bardzo mądra, głęboka opowieść oparta na makabrycznym pomyśle. Co ciekawa właśnie ta makabra wydobywa z niej to co ważne. Makabra nie jest źródłem, a skutkiem. Makabra płaci wielką cenę za ciekawość i strach.

1 Mary Shelley, "Frankenstein", przeł. Paweł Szadkowski, wyd. Replika, Poznań 2025, okładka.

Czytaj więcej »

"Szkoła eksperymentowania" Darek Aksamit

Ciekawość to pierwszy stopień do … wiedzy. Dzieci zadają dużo pytań. Chcą wiedzieć. Są chętne aby eksperymentować. Jak im to umożliwić. Skąd brać pomysły na rozwojową zabawę? Jak odpowiednio skomentować eksperyment, aby młody człowiek coś z niego wyniósł? Można posiłkować się książkami. Chociażby taka „Szkoła eksperymentowania” Darka Aksamita. Nauczymy się z niej nie tylko pewnych zagadnień z fizyki i chemii, ale też jak być dobrym naukowcem.

Szczególnie ta druga kwestia wydała mi się ciekawa, bo nie zawsze jest akcentowana w przypadku podobnych publikacji. Jeżeli chodzi o same eksperymenty to, może nie wszystkie robiłam z moimi dziećmi, ale zdecydowaną większość znałam. Natomiast komentarz autora jest bezcenny,. On nazywa dzieci wielkim słowem „naukowiec” i daje poczucie, że to wszystko to nie tylko zabawa. To poważne eksperymentowanie.

Pierwsza cześć książki jest właśnie o tym, jak być dobrym naukowcem. Jak stawiać hipotezy, jak je sprawdzać, jak nie popełniać błędów. Bo eksperymentujemy nie po to, aby coś udowodnić, ale aby sprawdzić. Sprawdzam, więc wiem – jak mówił klasyk. Dlatego drogę od hipotezy do wniosku trzeba przejść bardzo uważnie, a czasami nawet kilkukrotnie. A jak złapiemy naukowego bakcyla taki spacer będzie przyjemnością.

Po tym wprowadzeniu znajdziemy konkretne eksperymenty. Autor najpierw bierze na warsztat pojęcie gęstości, opowiada też trochę o właściwościach materii i stanach skupienia. Doświadczenia są świetnie rozpisana, a fachowe pojęcia wyróżnione. Aksamit zachęca do naukowej uważności i robienia notatek. Takie eksperymentowanie to coś więcej. Dziecko nie tylko uczy się nowych zagadnień z zakresu fizyki i chemii, ale uczy się planować, obserwować, korygować, myśleć. Uczy się cierpliwości, która jest potrzeba w poznawaniu świata.

Darek Aksamit w „Szkole eksperymentów” pokazuje, że doświadczenie to nie tylko przelewanie roztworów między probówkami, albo efektowne wybuchy, jak z kreskówek. Oczywiście, możemy tak tak się bawić, ale autor zachęca nas do profesjonalnego podejścia do sprawy i pokazuje, że ten profesjonalizm nie musi być nudny. Dzięki ciekawym przykładom pokazuje, jak naukowiec łatwo może popielnic błąd, ale też uczy jak tych błędów unikać. Ze „Szkołą eksperymentowania” nie badamy świata po omacku. Uczymy się, jak zdobywać odwiedzi na nasze pytania, a przy tym świetnie się bawimy.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »