"Szary domek" Katarzyna Szestak

Czy kojarzycie reklamę portalu z ogłoszeniami, gdzie to domy szukają swoich lokatów? Ten sam motyw wykorzystała Katarzyna Szestak pisząc bajkę „Szary Domek”. Tytułowy domek pojawia się nagle na niezbyt przyjaznej ulicy Wietrznej. Jej nazwa nie jest przypadkowa, bo hula tam wiatr. Domek zaprzyjaźnia się z wiatrem, ale ten powsinoga raczej nie nadaje się na lokatora. Jednak wykorzystuje on swoje „znajomości”, aby ułatwić domkowi spełnienie jego marzenia. Czyli, żeby w końcu ktoś miły w nim zamieszkał?

Szestak napisała magiczna i spokojną bajkę. Zresztą już dobór bohaterów to zapowiada: skromny domek rozmawiający z wiatrem. Oczywiście to nie koniec, bo w toku fabuły szereg postaci próbuje zamieszkać w Domku – a każda niezwykła – jednak albo oni, albo on czuję, że to nie to. Że nie są dla siebie stworzeni. Aż, w końcu...

Ta historia nas oplata i prowokuje do snucia marzeń. Marzeń o swoim miejscu na ziemi, a także rozważań o przyjaźni i więzi. Na mnie, jako rasowego domatora, mocno oddziaływały obrazy siedzenia w fotelu i picia herbaty. Możecie się śmiać, ale właśnie w takich momentach jestem szczęśliwa i spokojna. Czuję się bezpieczna i ładuję baterię. Mój dom jest moim azylem, ale też przyjacielem.

No właśnie, skoro już wspominałam o przyjaźni. Szestak pokazuje w tej bajce, jak ważne jest tworzenie relacji. W toku fabuły Domek buduje siateczkę życzliwych mu osób. To dodaje mu pewności siebie, dzięki czemu, w finale, łatwiej nawiązuje wieź z tym idealnym lokatorem.

Fantastyczna książka do czytania do snu. Ciepła, otulająca, wyciszająca, przytulna jak nasze ulubione fotele. Bajka o tym, że każdy z nas i mały, i duży, i głośny, i cichy może marzyć i być szczęśliwy. Bajka o pięknej przyjaźni, która jest wsparciem w smutku i radości. Polecam.

Czytaj więcej »

"Głęboka woda" Patricia Highsmith

Melinda i Vic pozostają w dziwnej relacji. Oficjalnie małżeństwo, a nieoficjalnie... On mieszka w przybudówce przy garażu i oddaje się swoim pasją. Ona raz za razem szuka szczęścia u boku kolejnych kochanków. Właściwie żyją obok siebie, a nie ze sobą, a to ze sobą sprowadza się raczej do drobnych złośliwości. Dlaczego się nie rozstaną? Vic twierdzi, że nie przeszkadzają mu romanse żony. Wśród lokalnej społeczności gra tego spokojnego, opanowanego , który wszystko zniesie, a sąsiedzi bardzo go szanują i z pełnym szacunkiem mu współczują. Jednak i on w końcu nie wytrzymuje roli „rogacza”. Pod wpływem impulsu rozpuszcza plotkę, jakoby zamordował jednego z kochanków żony. Jaką ma ogromną satysfakcję, gdy ten aktualny ucieka „gdzie pieprz rośnie”.

„Głęboka woda” to fenomenalny thriller psychologiczny. Powolny jak te hodowane przez Vica ślimaki, ale tym spokojnym tempem Patricia Highsmith buduje fantastyczny klimat. Dzięki niemu może skupić się na postaciach, bo to one – a nie akcja - są sercem tej powieści. Jakby autorka chciała zbadać, jak działa na nie ta dziwna relacja. Czy można sobie wmówić, ze moje życie jest dobre, gdy tak naprawdę jest inaczej?

Jakiś czas temu opowiadałam wam o Winifredzie z powieści „Victorian Psycho”. Ona i Vic są do siebie bardzo podobni. W każdym z nich pomału budzi się Mrok. Co prawda dla Winifredy był on swego rodzaju tarczą, a dla Vica przeciwnikiem. Mężczyzna stworzył linię obrony z pozornej obojętności. Wszedł w role biednego, zdradzanego męża, który właściwie nie może nic zrobić. Można odnieść wrażanie, że poniekąd upaja się współczuciem, jakim sąsiedzi go obdarzają i pogardą, z jaką mówią o poczynaniach zony. Jednak ta gra okazuje się bardzo wyczerpująca, a Mrok tylko czeka, aby wpełznąć w swoje ofiary. Początkowo Vic się Mrokiem brzydzi, ale to jak czuje się po jego posłuchaniu jest „nieziemskie”. Mężczyzna w dziwny sposób próbuje zawalczyć o idealne życie.

Mało takich thrillerów się pisze. Zazwyczaj autorzy skręcają nieco ku wątkom kryminalnym i próbują rozruszać książkę akcją. Ale nie Highsmith. Jak już wspominałam tempo tej powieści jest wyjątkowo spokojne. Wiele scen rozgrywa się wśród spotkań towarzyskich i wyważonych dialogów ze szklaneczka dobrego trunku. Wątek kryminalny został potraktowany po macoszemu, jakby nikt nie brał pod uwagę, że przedstawiane wydarzenia mogłyby być czymś więcej niż wypadek. Ewentualne śledztwo zamyka się po krótkiej wymianie zdań. Może brzmi to nieco komicznie, jednak Highsmith się broni, akcentując właśnie wątki psychologiczne i to na bohaterów, na ich reakcję kieruje naszą uwagę. Czytelnik i tak wie co się wydarzyło, więc nie ma sensu tego rozdrapywać. Raczej niech spojrzy na wrażenie, jakie to wywołało.

Przyznam, że ja doceniam właśnie w thrillerach ten głęboki, mroczny klimat. Uwielbiam też takich bohaterów jak Vic, czy Winifreda z „Victorian Psycho”. Jak to się mówi „cicha woda...”. Jednak i taką wodę życie może wzburzyć, a żywioł trudno zatrzymać. Kiedy taka osoba dociera do swojej granicy, pękają wszystkie bariery, fasady i nie sposób jej zatrzymać.

Czytaj więcej »

"Unicorn Academy. Przesilenie zimowe"

Przesilenie zimowe to jedno z ważniejszych świąt w Akademii Jednorożców. Wszyscy czekają na nie z niecierpliwością, ale Ava – jedna z uczennic – chyba najbardziej. Dyskusje o prezentach i pysznych potrawach nie cichą. Uczniowie i profesorowie odliczają czas do świętowania. Jednak w tym roku nic nie idzie po ich myśli. A właściwie przez pewnego „złego skrzata” całe święta się „sypią”. Czy uda się je uratować? Do tego wszystkiego Ava, w pogoni za perfekcyjnymi świętami, kłoci się z przyjaciółmi? Czy samotnie będzie w stanie uchwycić magię tego czasu? Nawet w tak cudownym miejscu, jak Akademia Jednorożców będzie to trudne.

Przesilenie zimowe można łatwo odnieść do naszego Bożego Narodzenia. Wywodzi się z innej tradycji i nawiązuje do innych wydarzeń, ale aura jest podobna, jak i dopatrzymy się podobnych zwyczajów. W tym tomie „Unicorn Academy” poruszono, może już nieco oklepany, ale mimo wszystko ważny temat, co jest najważniejsze podczas świąt. Piękne prezenty, perfekcyjne dekoracje i pyszne jedzenie, czy może ludzie? Bohaterowie będą musieli sprostać wielu wyzwaniom, aby spróbować zorganizować jakiekolwiek święta. Czy chociażby zbliżą się do ideału? A może wyjdzie im coś lepszego?

Czytając kolejny tom „Unicorn Acadamy” - dodam, że nie znamy serialu z platformy Netflix – odnoszę wrażenie, że dużo dzieje się na backstage'u i czytelnicy nie mają do tego dostępu. Co mam na myśli? Poszczególne tomy skupiają się na konkretnych bohaterach i ich epizodach. W tym wszystkim ginie cudowny świat. Czujemy, że jest on wspaniale rozbudowany. Nie tylko przesycony magią, brokatem i kolorem, ale ma swoją historię, strukturę, a to się gdzieś rozmywa. Uciekają też wątki poboczne. Autorzy wspominają, że w międzyczasie coś się wydarzyło, ale my nie mamy szansy zbadać tych wydarzeń. Daje mi to wrażenie niekompletności i pewien niedosyt. Chciałabym zanurzyć się w to uniwersum, ale mogę zaledwie zanurzyć kostki.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Pestki" Anna Ciarkowska

Czy was też kiedyś ktoś nastraszył, że jak połkniecie pestkę, to w brzuchu wyrośnie wam drzewo? Ja usłyszałam taki tekst. Początkowo szeroko otworzyłam swoje dziecięce oczy i z niepokojem zerknęłam na brzuch, ale szybko przekonałam się, że dorośli mnie wkręcają. Do tego „powiedzonka” odnosi się Anna Ciarkowska w książce „Pestki”. Natomiast jej pestki kiełkują. To są zwroty skierowane do głównej bohaterki, które ją kształtują z całym wypada i nie wypada. Zwroty, które sprawiają, że nie może ona być sobą, przez co czuje się dziwna i samotna. Każdy z nich to mała pesteczka, która trafia na podatny grunt i wypuszcza korzenie, a te żłobią w człowieku głębokie bruzdy.

„Pestki” to właściwie zbiór krótkich impresji, które składają się na opowieść o dorastaniu i kobiecości. Seria wspomnień, a a każde z nich niszczące. I nie mówimy tu osobie, która doświadczyła traumy, ale która była ciągle tłamszona z pozoru niegroźnymi: dziewczynce nie wypada, dlaczego mi to robisz, X jest taka grzeczna, a ty?, przestań się mazać itd., itp. Ciarkowska uzyskuje efekt ciągłego strofowania, oceniania bombardując nas serią, tak dobrze znanych, tekstów. A my, na przestrzeni tych krótkich rozdziałów, widzimy jak w bohaterce gaśnie hardość, jak wycofuje się próbując dostosować się do społecznego ideału. Jak zamyka się w sobie i pogrąża się w chorobie, przez co jest coraz bardziej nie rozumiana i zagubiona. Do czego to doprowadzi?

Powieść bardzo kobieca, ale też dla kobiet bolesna, bo czytając „Pestki” można odnieść wrażenie, że kobieta potrafi wbić drugiej kobiecie najwięcej szpileczek. Ostatnio usłyszałam opinię a propo nastoletnich konfliktów, że dziewczyny są gorsze od chłopaków. I mam poczucie, że coś w tym jest. Dziewczyny są bardziej zawzięte i pielęgnują w sobie nienawiść. Czy tak samo pielęgnują przekonania na swój temat?

Usłyszałam też tezę, że dziewczyny łatwiej się dostosowują, wchodzą w rolę. Przez co wydają się grzeczne, spokojne. Spełniają społeczne oczekiwania. U Ciarkowskiej mammy właśnie przykład osoby, która tak strasznie chciała w rolę wejść, ale bardzo źle się w niej czuła. Nie miała przestrzeni, nawet nie na bunt, ale na zwykłe bycie sobą, przez co z samą sobą zaczęło jej być źle. Ile z nas weszło w rolę, które nam nie pasują bo ktoś, bo coś?

W tym wszystkim „Pestki” to książka wyjątkowo intymna. Zgadzam się, że pewnie niektóre z nas zobaczą w niej cząstkę siebie, że obudzi ona pewne wspomnienia. Natomiast ja mam z takimi publikacjami duży problem, bo właśnie trudno mi siebie samej w nich odnaleźć. Podczas czytania czuję się zobowiązana wysłuchać główną bohaterkę. Z szacunku do niej, do jej emocji i tego, iż zechciała się przede mną otworzyć, nie mam śmiałości jej przerywać i wchodzić ze swoimi doświadczeniami.

Czytaj więcej »

"Córka bajarza" Monika Radzikowska

Czy lubicie baśnie? U nas ostatni przeżywają swój renesans, bo Junior uwielbia czarownice i smoki. Jak je wypatrzy na ilustracjach sięga po takie książki bez wahania. W „Córce bajarza” Moniki Radzikowskiej jest właśnie czarownica i to taka dość zachłanna. Kiedy przychodzi do niej Weronka błagając o lek, który pomoże choremu ojcu, wiedźma żąda sowitej zapłaty. Zapowiada, że zabierze im najcenniejszy skarb. Dziewczynka zgadza się, bo przecież i tak mają niewiele, a zdrowie taty jest ważniejsze od wszystkich skarbów. Jednak kiedy ten pokonuje chorobę, okazuje się, że utracił umiejętność snucia historii. Ludzie są smutni, bo bajarz już nie opowiada tych wszystkich pokrzepiających bajek. Weronka wyrusza w długą podróż do Króla Bajarzy, aby odzyskać ten dar i historie wróciły w ich okolice.

„Córka bajarza” bo bardzo ładna baśń, pełna miłości rodzinnej, a także odwagi. Starsi czytelnicy zapewne dostrzegą jej schematyczność: najpierw spokojne wprowadzenie, potem tragedia (choroba), zapłata i wędrówka, aby odkręcić to co się obiecało złej wiedźmie. Jest to dobrze znane, ale nie przeszkadzało mi w czytaniu tej bajki, a wręcz stwierdzam, ze ten schemat dobrze sprawdza się, aby wydobyć to, co jak mniemam, autorka chciała wydobyć. Weronka odbywa niebezpieczną podróż, która pomaga jej odnaleźć skarb w sobie. Dzięki czemu tradycja opowiadania bajek przechodzi na następne pokolenie.

Książka ta została u nas dobrze przyjęta. Dzieci doceniły baśniową konwencję i wędrowały ramię w ramię z Weronką. Kibicowały jej w pokonywaniu kolejnych trudności. Myślę, że jest to propozycja godna uwagi, dla wszystkich którzy szukają baśni właśnie. Jak się okazuje autorzy bajek dla dzieci chętnie się nimi inspirują i dobrze im to wychodzi.

Czytaj więcej »

"Piąta czarownica" Graham Masterton

Jeżeli miałabym wymyślić jakiś inny tytuł dla powieści „Piąta czarownica” Grahama Mastertona byłoby to „Czarownice i gangsterzy”. Może nie ocieka on finezją, ale oddaje to, co znajdziemy w tej książce. Akcja dzieje się w Los Angles. Obserwując jednego z wpływowych przestępców, w dziwnych okolicznościach, ginie trójka policjantów. Świadkowie zeznają, że chwilę przed zapaleniem się ich auta pewne kobieta wykonywała przed nim dziwne gesty. Detektyw Dan Fisher, który analizuje tę sprawę, zaczyna przypuszczać, że w grę mogą wchodzić nadprzyrodzone moce, a kolejne wydarzenia to potwierdzają. Czarownice przybyły do LA i stanęły u boku tych złych. Jakie mają plany? Jakimi metodami walczyć z magią?

Kiedy dyskutowałam ze znajomymi o tej powieści zderzyły się dwie sprzeczne opinie. Znalazłam grupę entuzjastów i takie osoby, które kompletnie nie poczuły tej historii. Ja niestety zaliczam się do tej drugiej, ale przyjrzyjmy się obu stronom, bo poniekąd rozumiem i głosy zachwytu i niezadowolenia.

„Piąta czarownica” to powieść sensacyjna z elementami nadprzyrodzonymi. Jak to u Mastertona niektóre metody mogą wydać się przesadzone, efekciarskie, jednak nie jest to najbardziej brutalna z jego powieści, a nawet powiedziałabym, że dosyć łagodna. To co może się podobać to wartka akcja, tak charakterystyczna dla tego typu książek i przeniesienie lokalnych wierzeń, mitologii, demonologii na współczesny grunt i to w iście hollywoodzkim stylu. Generalnie jest to porządna rozrywka i niekoniecznie tylko dla miłośników horrorów. Łącząc grozę z sensacją Masterton uzyskał coś uniwersalnego.

Pozwolę sobie zaryzykować stwierdzenie, że właśnie ci co czytają dużo horrorów najmniej polubią się z tą książką. „Piąta czarownica” zachwyca tempem, ale brak w niej mrocznego, przeszywającego klimatu. Ja uważam, że porządny horror nie może tak pędzić. Jego siła tkwi w ciszy, która przeszywa nas na wskroś i sprawia, że napięcie sięga zenitu. W akcji tego nie ma. Tu cały czas funkcjonuje się na adrenalinie i nie ma chwili na poczucie zagrożenia. A tak między nami, jakoś nie kupuję tych czarownic u boku gangsterów. Jest w tym coś męskiego – zresztą to częściej panowie sięgają po sensację właśnie – a dla mnie czarownictwo ma wymiar kobiecy. I tej kobiecości Masterton nie uchwycił. Dlatego cała powieść jest, w moim odczuciu, nieco płytka. Taka lektura mnie nie pociąga.

Jak widzicie mnie „Piąta czarownica” nie urzekła, a wręcz wynudziłam się przy jej czytaniu. Natomiast rozumiem komplementy, jakie czytelnicy wysyłają pod jej adresem. Ta książka to czysta rozrywka. Ma w sobie wszystkie elementy tak dla literatury sensacyjnej charakterystyczne m.in. spektakularne sceny akcji, których logiki nie ma co analizować, a należy je podziwiać. Jeżeli was cieszą takie książki i jesteście gotowi pobawić się mitologią, to pewnie odnajdziecie się w tej powieści. Jeżeli szukacie rasowego, klimatycznego horroru, wybierzcie inną książkę tego autora.

Czytaj więcej »

"Emi i Tajny Klub Superdziewczyn. Hokus-pokus" Agnieszka Mielech

Jakiego przedmiotu w szkole nie lubiliście? Flora, jedna z członkiń Tajnego Klubu Superdziewczyn, nienawidzi fizyki. Przeżywa małe załamanie, kiedy okazuje się, że znienawidzona fizyka jest wszędzie. Przydaje się do uprawnia sportu, do gotowania i podczas robienia magicznych sztuczek. A propos magicznych sztuczek. Klub dowiaduje się o Festiwalu Sztuk Ulicznych i Magii. Długo nie zastanawiają się, czy wziąć w nim udział. Tylko co mogliby zaprezentować? I dlaczego warto stosować tę nieszczęsną fizykę? Im bliżej pokazu Emi i jej przyjaciele coraz bardziej przejmują się zwierzętami pracującymi w cyrku. A że oni nie narzekają, a działają, zaczynają szykować akcję w obronie zwierząt cyrkowych. To wszystko znajdziecie w kolejnej, pełnej przygód i pomysłów części Tajnego Klubu Superdziewczyn pt. „Hokus-pokus” autorstwa Agnieszki Mielech.

Tyle już napisałam o Emi i jej przyjaciołach, że czasami brak mi pomysłów. Ale czuję, że muszę powtórzyć, jak za każdym razem, podoba mi się zaangażowanie tych dzieciaków w to, co robią. Mielech porusza w tym cyklu przeróżne tematy, tym razem to magia, cyrkowe sztuczki, i za każdym razem doskonale je prezentuje przenosząc do świata bohaterów w wieku szkolnym. Do świata bliskiego grupie czytelników, dla których ten cykl powstał. Autorka chce spojrzeć na problem ich oczami i pokazać, co można zrobić. Czasami w asyście rodziców, czasami samodzielnie, jednak na pewno warto się angażować, bo kto ma zmienić świat na lepsze jak nie my sami.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Carol" Patricia Highsmith

Jedno spojrzenie i nagle pojawia się ten niezwykły magnetyzm. Potem kartka z życzeniami i spotkanie. Niby wszystko pięknie, ale czy czasy sprzyjają temu uczuciu. Nowy Jork, końcówka lat 40-tych. Młoda Therese, pracująca w domu towarowym, dostrzega Carol. Chwila rozmowy i okazuje się, że kobieta mocno ją fascynuje i rozbudza chęć ucieczki od dotychczasowego życia.

Jak ważny w odbiorze jest czas, kiedy dana powieść powstała? Patricia Higsmith wydała „Carol” na początku lat 50-tych. Jak możemy przeczytać w jej komentarzu, nie były to czasy szczególnie przychylne związkom homoseksualnym, a ona napisała powieść o miłości dwóch kobiet i do tego tej miłości nie potępia. Owszem, tworzy skomplikowane bohaterki, które będą musiały stanąć przed różnymi dylematami, jednak samo uczucie jest czymś na swój sposób wyzwalającym. Takie podejście do tematu nie wpisywało się w ówczesne trendy literacki i moralne.

Wróćmy do mojego pytania o kontekst historyczny, a odbiór książki. Z jednej strony nie sposób jej czytać w oderwaniu od niego. Wtedy lepiej rozumiemy bohaterki, ich sytuacje, dylematy. Z drugiej strony on specjalnie nie pomaga w odbiorze, bo w końcu czytamy przez pryzmat własnych czasów i doświadczeń. W przypadku „Carol” nie do końca udało mi się wgryźć w sam wątek miłosny, w czym nie pomagało gros niedopowiedzeń i spokojne tempo – jednak i te rzeczy mają swój urok. Dostrzegłam jednak coś innego, bardzo ważnego w kontekście kobiecości i społecznych oczekiwań wobec kobiet. Therese nie jest może jakaś szczególnie charyzmatyczna postacią, ale od początku wyczuwa, że jej życie nie jest takie, o jakim marzy. Tu nie ma żadnej dramaturgii, ale jakieś subtelne poczucie, że to nie to. Spotkanie z Carol wyzwala w niej coś, uświadamia, jak bardzo chce żyć inaczej. I za to pokochałam Theresę. Za odwagę w stawieniu czoła temu, kim chce być, pomimo świata i konwenansów.

Patricia Highsmith oddała w ręce czytelników cudowną, subtelną i jakże kobiecą książkę. Analizując ją teraz odeszłabym nieco od szokującego kiedyś przewodniego wątku homoseksualnego, a skupiła się na szeroko pojętych pragnieniach własnych. Bo ta książka jest przełomowa nie tylko dlatego, iż autorka odważnie podeszłą do spraw miłości, ona jest odważna, bo rozpala w kobietach chęć do wewnętrznej rewolucji. Highsmith nie każe nam się dostosowywać i być pokornymi. Patrząc na jej bohaterki chcemy być sobą. „Carol” może przeżyć swój renesans, bo coraz więcej mówi się o tym, że kobiety mają prawo chcieć i coraz częściej uczy się je jak te pragnienia wyrażać. Piękna rzecz.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Kroniki Archeo. Zagadka Diamentowej Doliny" Agnieszka Stelmaszyk

Jakie miejsce kojarzy wam się z poszukiwaniem złota? Mnie Australia. Czy słusznie? Moje przekonanie zostało zbudowane na podstawie programów na kanałach popularnonaukowych, gdzie niestrudzeni poszukiwacze próbują się wzbogacić w palącym słońcu. Może też mieliście okazję oglądać? I myślę, że to skojarzenie nie jest takie złe, bo Agnieszka Stelmaszyk w jeden części cyklu „Kroniki Archeo” wysyła swoich bohaterów w tamte rejony (dokładniej na Tasmanię), a tytułowa Diamentowa Dolina rozpala wyobraźnię i chęć zdobycia bogactwa. Czy ona istnieje? Czy dzieci rozwiążą „Zagadkę Diamentowej Doliny”?

Autorka po rak kolejny ciekawie łączy wątek kryminalny z historią. Wychodzi od tego, że wyspa była brytyjską kolonią karną, aby szybko zbudować z intrygę, która ma swoje źródła w przeszłości, ale ciągle ściąga spragnionych bogactw śmiałków. Jak to w „Kronikach Archeo” jest dynamicznie, niebezpiecznie i merytorycznie. Poza ciekawostkami historycznymi znajdziemy tu też nieco tych przyrodniczych. Stelmaszyk pięknie prezentuje ten kontynent z wszystkimi charakterystycznymi dla niego elementami.

„Kiedy tu przypłynął, był zupełnie zdrowy. Ale pustynia i słońce całkiem odebrały mu rozum. No i ta Diamentowa Dolina!”¹ Nie bez powodu mówi się o gorączce złota. Chcąc mieć więcej, można wszystko stracić. Do tego pustynia, która nie daje taryfy ulgowej, nie pomaga. Czy w takim razie warto szukać Diamentowej Doliny? Na szczęście wy nic nie ryzykujecie, a nawet zyskacie. Zyskacie przeżycie wspaniałej przygody w egzotycznym terenie, a dzięki komentarzom autorki nawet go całkiem dobrze poznacie.

Cykl "Kroniki Archeo" znajdziecie w popularnych księgarniach.

1 Agnieszka Stelmaszyk, „Zagadka Diamentowej Doliny”, wyd. Wilga, Warszawa 2026, s. 34.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Victorian Psycho" Virginia Feito

„Czasami stworzenie Pańskie po prostu rodzi się złe i nic nie da się zrobić, nic a nic.”¹ Jak uważacie, czy człowiek jest z natury zły czy dobry? Winifredzie z powieści „Victorian Psycho” mówiono, że jest demonem nie człowiekiem, do szpiku kości zła. I ów kobieta zatrudnia się jako guwernantka u państwa Pounds. Przybywa do domu pełnego obłudy, którą komentuje, na którą reaguje na swój sposób. Dni zlewają się jeden z drugim,a w Winifredą zawadnia mrok. Kiedy przyjeżdża „jest wczesna jesień, chłód dopiero się zaczyna, a wciągu trzech miesięcy wszyscy w tym domu będą martwi.”²

Virginia Feito ściąga romantyczna zasłonę z bogatych domów. Ensor House to wspaniała rezydencja, ale za jej murami znajdziecie chłód, egoizm i obłudę. W domu nie trzeba grać, tym bardziej nie trzeba grać przed służbą. Winifreda widzi najgorsze oblicza swoich mocodawców, a Feito, w pewien makabryczny sposób bawi się konwencją wiktoriańskiej powieści ukazując rodzinę, w której wszyscy maja siebie dosyć i traktują się z pogardą.

Guwernantka sprawa wrażenie obojętnej i ta obojętność jest jest bronią. Potrafi, zachowując ustaloną formę, brutalnie skomentować rzeczywistość. Jest w tym komizm i makabra. Feito sprawia, że patrzymy z obrzydliwością na ówczesne społeczeństwo, na to jak traktują siebie nawzajem. Są dla nas śmieszni, żałośni i wstrętni. Winifredna jest demoniczna, ale też cudownie szczera i tą szczerością nas kupuje. Jakby tylko ona przejrzała na oczy w tym zepsutym świecie, a obojętność stałą się jej tarczą. Tylko czy wystarczająco mocną?

Feito rewelacyjnie zabawiła się konwencją obracając ją w kierunku horroru i uwypuklając zgnilizny. Przyznam, że jestem zachwycona. Jednak muszę też zaznaczyć, że przez znaczą cześć książki autorka wędruje od sceny do sceny, jakby chciała uchwycić makabrę sytuacji. Historia wyłania się z tego dość opornie, co dla niektórych czytelników może być minusem. Jednak kiedy się nagle wyłoni, kiedy załapiemy motywy Winifredy... Pamiętacie, jak pisałam o kryminale „Bez powrotu”, gdzie Lisa Gray jednym zdaniem zepsuła mi zabawę? Virginia Feito jednym zdaniem ją zaczęła. Sprawiła, że spojrzeliśmy na opisywany świat inaczej, a powieść przybrała jeszcze bardziej - jeżeli to w ogóle możliwe – makabryczny i tragiczny wydźwięk. Jedno zdanie stało się przyczynkiem do dyskusji o naturze człowieka i wzajemnym szacunku. Odwróciło role oprawcy i ofiary.

Jak tylko zobaczyłam zapowiedź „Victorian Psycho” wiedziałam, że choćby świat miał się skończyć, będę to czytała. I nie zawiodłam się. Odważne przełamanie konwencji makabrą okazało się udanym przedsięwzięciem. Możemy mieć wątpliwości, czy na miejscy niejako śmiać się z ówczesnych konwenansów. Odpowiem tak, jeżeli kiedyś ktoś będzie śmiał się w takim stylu z nas, to proszę bardzo.

1 Virginia Feito, "Victorian Psycho", przeł. U. Gardner, wyd. Mova, Białystok 2026, s. 173.

2 Tamże, s. 18.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Czarownictwo dla zbłąkanych dziewcząt" Grady Hendrix

Nie w każdym przypadku ciąża to błogosławieństwo. Piętnastoletniej Nevie jakiś czas udaje się ukrywać swój stan. Jednak w końcu sprawa wychodzi na jaw, a wtedy dziewczyna zostaje wysłana do przytułku dla „upadłych” dziewczyn. Tam w ukryciu poczeka na rozwiązania, a prowadząca go panna Wellwood zadba o wszelkie formalności. Po chwilowej niedyspozycji Nevie będzie mogła wrócić do swojego życia. Proste i genialne rozwiązanie, prawda? Jednak dziewczęta przekonają się, że nic nie jest takie proste. Niektóre z nich skrywają mroczą przeszłość, inne buntują się wobec planów opiekunów. Kiedy w ich ręce trafia tajemnicza księga pełna zaklęć i uroków, zaczynają testować jej możliwości. Czarownictwo wydaje się panaceum na ich problemy. Czy bycie czarownicą jest tak atrakcyjne? Czy każdy może nią zostać?

Książkę „Czarwonictwo dla zbłąkanych dziewcząt” mogłabym określić jako horror young. Młode bohaterki, ich perspektywa dość mocno wpływają na charakter powieści. Zza ich zamkniętych za murami przytułku historii wyłania się też tło, czyli Ameryka lat 70-tych. Widzimy podejście społeczeństwa do niechcianej ciąży, kiedy bohaterka w miejscu publicznym zakłada obrączkę, aby stwarzać pozory bycia zamężną, albo kiedy rodzice kolejnej dziewczyny mówią bliskich, że ta pojechała na jakiś czas do ciotki. Do tych schowanych dziewcząt dobiegają plotki o sprzeciwie wobec wojny w Wietnamie i o ruchach hippisów. One czują, że świat się zmienia i to daje im odwagę do buntu. Do tego są razem, co jeszcze wzmacnia ich odwagę i siłę.

Jak na standardy horroru Grady Hendrix umieścił w tej książce kilka akcentów, które dają optymistyczny wydźwięk. Z jednej strony są tu bohaterki pozbawione kontroli nad swoim życiem, dziewczyny za które ktoś zdecydował, ale od początku przytułek sprawa wrażenie miejsca, w którym ludzie się o siebie troszczą. Uprawianie czarownictwa teoretycznie niesie za sobą poważne konsekwencje, ale też dostrzegamy furtki, za którymi można od nich odpocząć. To co może przytłaczać to wątki obyczajowe, historie dziewczyn i reakcje bliskich na ich ciążę, a nie elementy paranormalne. Tych drugich jest dużo, a autor nawet delikatnie jest uwspółcześnia. Do tego świetnie pasują one do sytuacji bohaterek, jakby czarownice wiedziały, gdzie uderzyć. Jednak czytając tę powieść ciągle widzimy przysłowiowe „światełko w tunelu”, co w horrorach jest nietypowe.

Hendrix w „Czarownictwie...” łączy fizjologię z psychologią i socjologią. Wszelkie ciążowe niedogodności (na czele z różnego rodzaju płynami) zostają zestawione z sytuacją, z podejściem społeczeństwa do nastoletnich ciężarnych (czyli desperackiej próbie schowania tych dziewczyn). Do tego autor wykorzystuje młodzieńczą chęć buntu, aby zachęcić je do testowania czarów i budowania „siostrzanej więzi”. Nie powiem, że jest to jakaś szczególnie głęboka książka (raczej rozrywka), natomiast wszystkie wspomniane elementy doskonale ze sobą współgrają. Niby wszystko gdzieś już było, ale jednak Hednrix łączy to w coś świeżego.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Między nami chłopakami. Zabawa z naklejkami"

„Między nami chłopakami. Zabawa z naklejkami”: Powinnam”obsmarować” pomysłodawcę tego tytułu, bo nie lubię podziału na dziewczęcy i chłopięcy świat. Wolę myśleć o świecie dzieci. Zresztą, jak wiecie, mam i córkę, i syna i codziennie obserwuję, jak dopełniają swoje światy. Powinna „obsmarować”, ale jak mam to zrobić skoro Juniorowi publikacja ta bardzo się podobała. Każda z plansz była ciekawa i każdą uzupełniał z entuzjazmem. Chyba muszę przyznać, że zaproponowane tematy są jednak nieco bliższe chłopcom.

Zróbmy tak, ja wam zdradzę, jakie plansze znajdziecie w tej książce, a wy ocenicie, czy to może być coś ciekawego dla waszego dziecka. Zabawę z naklejkami zaczynamy od Dino-safari, potem przenosimy się na turniej rycerski i mecz piłki nożnej, zanurkujemy w morskie głębiny, obejrzymy pokaz lotniczy i Monster Trucków, sprawdzimy co słychać na Dzikim Zachodzie, pójdziemy na misję z tajnymi agentami, polecimy w kosmos, przetrwamy inwazję potworów, wybierzemy się na wyspę piratów, a na koniec zajrzymy do warsztatu, w którym konstruuje się robota.

Generalnie poza fatalnym tytułem (może ktoś ma propozycję lepszego), muszę napisać o tej publikacji w samych superlatywach. Zabawa z naklejkami to świetny trening małej motoryki, która jest tak ważna chociażby przy nauce pisania. Do tego kolorowe plansze zachęcają do puszczenia wodzy wyobraźni, a także ciekawych rozmów. Tu można budować całe historie. Mój synek cudownie spędza czas z takimi książeczkami.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Czerwone orchidee z Szanghaju" Julitte Morillot

Przy takich tytułach, jak „Czerwo orchidee z Szanghaju” sprawdzam symbolikę. I wyczytałam, że orchidea jest symbolem pożądania, luksusu, elegancji, a także płodności. W tym jak została potraktowana bohaterka książki próżno szukać subtelności i wyrafinowania. Natomiast kimś kierowało pożądanie i chcę dominacji. Czternastoletnia Kim Sangmi stała się narzędziem do pocieszania żołnierzy. Porwana i zmuszona do pracy. Upodlona. W swojej książce Juliette Morillot oddaje głos wojennym niewolnicom seksualnym. Dziewczynom, do których żołnierze lgnęli, a przy tym dziewczynom pogardzanym i traktowanym przedmiotowo.

Autorka pokazuje, że pierwsze połowa XX wieku to były mroczne czasy nie tylko w Europie. Okupacja Korei, wojna japońsko-chińska: W tej książce czytelnik osadczy masakry jaka wydarzyła się na Dalekim Wchodzie. Masakry napędzanej chęcią władzy, chęcią zawładnięcia, jak największej ilości terytorium i podporządkowania sobie ludzi. Doświadczy czasów, w których trzeba być czujnym, bo jeden nierożny gest może sprowadzić na nas tragedię, co jest szczególnie widoczne u azjatyckich narodowości, tak dbających o formę, etykietę.

Juliette Morillot na przykładzie Sangmi kieruje naszą uwagę na sytuację kobiet. Młoda dziewczyna, zaledwie czternastolatka zostaje brutalnie wciągnięta w mroczne zakamarki dorosłości. Pozbawiona wszystkiego z godnością na czele, o wyborze nie wspominając. Musi raz za razem poddawać się, i oddawać, swoim oprawcom.

Sangmi to sina bohaterka, obdarzona jakąś subtelną hardością. Morillot co jakiś czas daje nadzieję, że losy tej dziewczyny jakoś się ułożą, jednak czasy raz za razem zdmuchują to „światełko w tunelu”. Mówiąc prosto, to co opisuje jest straszne, ale na swój sposób podrujnowujące jest to, jak Sangmi potrafi trzymać wyprostowaną postawę i patrzeć w oczy losowi.

Zawsze kiedy czytam książki tego typu, zastanawiam się, po co sobie to robię. Losy bohaterek powieści „Czerwone orchidee z Szanghaju” rozdzierały mi serce. Płakałam, jak można robić taką krzywdę drugiemu człowiekowi. Płakałam nas losem każdego, kto doświadczył okrucieństwa reżimu. Okupacja, wojna przyniosły lata bólu, strachu i głębokie rany, zarówno fizyczne jak i psychiczne. Z drugiej strony wiem, że będę sięgała po takie książki, bo historie różnych kobiet nigdy nie będą mi obce. Solidarność każe mi dołożyć cegiełkę do ich promocji i głośno mówić o tym, że rozprawia kobiet mamy już dosyć.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »